Europees burgerschap

Met het verdrag van Maastricht werd in 1992 in de EU het concept van het unieburgerschap ingevoerd. Daarmee werd de Europese integratie, die tot dan op de eerste plaats economische aspecten in acht nam, met een nieuwe politieke dimensie uitgebreid. Elke staatsburger van een EU-lidstaat is sindsdien automatisch ook een burger van de Europese Unie. Door het unieburgerschap wordt de nationale staatsburgerschap niet vervangen maar ze verleent veeleer alle EU-burger aanvullend door de EU-verdragen, gewaarborgde rechten waarop ze dagelijks kunnen steunen.

Het doel van de EU is burgerrechten te versterken en te beschermen. Deze burgerrechten zijn in de grondwetcharta van de EU uiteengezet. Volgens het verdrag van Lissabon van 2009 is de EU vastberaden een gemeenschappelijk unieburgerschap in te voeren voor de staatsburgers van de EU-lidstaten. Met behulp van nieuwe bepalingen en instrumenten in het Lissabon-verdrag dient het Europese burgerschap vooral door een uitbouw van de competenties van de EU verstevigd te worden op de gebieden van justitie en grondrecht. Doel is het dat de beslissingen van de EU transparant en nader bij de burger worden genomen.

De EU bevordert daarenboven de actieve betrekking van de burgers in het Europese integratieproces en de deelname van de civiele maatschappij aan de democratische discussies. Zo worden gemeenschappelijke waarden en het begrip voor elkaar in de EU versterkt en bijv. vrijwillige diensten alsook andere vormen van sociaal engagement ondersteund.

Als nieuw instrument voorziet het Verdrag van Lissabon het Europese Burgerinitiatief. Als burgers van mening zijn dat in een bepaald bereik een wetgevingshandeling van de EU noodzakelijk is en dit bereik onder de bevoegdheid van de Europese commissie valt, hebben ze met het Burgerinitiatief de mogelijkheid na het verzamelen van handtekeningen, de commissie te verzoeken geschikte voorstellen voor te leggen.

Actief burgerschap

In de EU hebben de burgers alsook organisaties van de civiele maatschappij de mogelijkheid hun opinies mee te delen en openbaar te discussiëren voor alle gebieden, waarin de Unie werkzaam is. In het kader van het programma Europa voor de burgers krijgen de burgers een belangrijke rol toegewezen bij de ontwikkeling van de EU. In het programma worden de gemeenschappelijke waarden van Europa en de uiteenzetting met de geschiedenis bevorderd alsook ideeën en activiteiten met Europese inhoud ontwikkeld. De doel met de grootste prioriteit bestaat erin, de burgers een gevoel van verbondenheid met het “project Europa” over te brengen.